Leśne chatki dla nietoperzy. Nowy sposób ochrony w europejskim projekcie

Projekt  LIFE+ Podkowiec Towers  rozpoczął się w 2021 roku, a jego finał  przewidziano na trzeci kwartał  tego roku. Jednym z elementów projektu jest budowa niewielkich betonowych budowli. Te obłożone drewnem, ze spadzistym dachem, przypominające trochę domek Muminków z opowieści Tove Jansson, obiekty powstają w obszarach leśnych głównie na południu Polski.

Plansza informacyjna o projekcie LIFE+ Podkowiec Towers

Po co nietoperzom chatki?

Leśne chatki to specjalne, niskie, walcowate konstrukcje ze spadzistym dachem, które stawia się bezpośrednio w lesie. Betonowa konstrukcja zapewnia m.in. odpowiednią temperaturę wewnątrz, a zewnętrzne obłożenie drewniane ma nie tylko walor estetyczny. W jego szczelinach mogą znaleźć schronienie gatunki zwierząt, preferujące taką formę kryjówki.

Mają one pełnić funkcję schronień przejściowych dla nietoperzy - miejsc, gdzie zwierzęta mogą się zatrzymać nocą lub w ciągu dnia pomiędzy lotami żerowymi. Leśne chatki mają uzupełniać naturalne kryjówki i wspierać rozmnażanie oraz codzienne funkcjonowanie nietoperzy w środowisku leśnym. Zapewniają schronienie w otoczeniu lasu, co zmniejsza konieczność odbywania długich i ryzykownych przelotów między miejscami odpoczynku a żerowiskami.

Gdzie powstaną schronienia?

W ramach projektu planowane jest wybudowanie:

• 10 modelowych wież o wysokości 15 m inspirowanych konstrukcjami drewnianych wież cerkiewnych południowej Polski. Każda z nich wyposażona w strefy o różnych temperaturach oraz piwnice z możliwością swobodnego dolotu dla nietoperzy;
• 100 leśnych chatek dla nietoperzy na terenie nadleśnictw zaangażowanych w projekt, z czego 80 już ukończono.

Plakat informujący o działaniach projektowych, prowadzonych w Nadleśnictwie Rymanów

Z kim realizujemy projekt?

Projekt koordynuje stowarzyszenie Polskie Towarzystwo Przyjaciół Przyrody „pro Natura” - organizacja znana z wieloletnich działań na rzecz ochrony podkowca małego w Polsce. Partnerami projektu są m.in. Lasy Państwowe oraz instytucje pozarządowe z Czech, Słowacji i Rumunii. Dzięki międzynarodowej współpracy projekt ma szansę przynieść efekty także poza Polską. Przedsięwzięcie, współfinansowane przez Unię Europejską, jest realizowane łącznie w 48 obszarach Natura 2000, z czego aż 40 znajduje się w Polsce.

Dla jakich gatunków?

Choć celem projektu jest przede wszystkim poprawa sytuacji podkowca małego, konstrukcje te będą użyteczne również dla innych gatunków nietoperzy występujących w lasach. Z nowych rozwiązań skorzystają również borowce, mopki czy karliki. Projekt ma na celu zapewnienie  schronień rozrodczych i zimowych dla dziewięciu gatunków nocnych łowców, chociaż mogą z nich skorzystać także inni przedstawiciele tych ssaków.

Dlaczego to ważne?

Podkowiec mały latem zakłada kolonie rozrodcze w starych kościołach, na strychach budynków i innych kryjówkach, których z powodu zmian krajobrazu i technologii budowlanych z roku na rok ubywa. W efekcie maleje dostępność kryjówek, co negatywnie wpływa na populacje nietoperzy.

Nowe leśne chatki i wieże pozwolą zapewnić bezpieczeństwo i odpowiednie warunki w środowisku naturalnym, zwłaszcza tam, gdzie naturalne schronienia nie występują lub są niewystarczające.

Pomoc chiropterologów

Rozwiązania konstrukcyjne, w tym projektowanie leśnych chatek i wież, zostały opracowane we współpracy z chiropterologami - specjalistami zajmującymi się badaniem nietoperzy. Szczególny nacisk położono na różnorodność stref temperatur wewnątrz wież, co umożliwia nietoperzom wybór optymalnych warunków klimatycznych w zależności od pogody i pory dnia.

O projekcie pisaliśmy w 2025 roku, w jesiennym numerze magazynu „Echa Leśne” (kliknij na obrazek by pobrać ten numer Ech i przeczytać cały artykuł - strona 53)

Chcesz dowiedzieć się więcej o nietoperzach? Posłuchaj 10 faktów o tych fascynujących stworzeniach