Robaczki świętojańskie zaświeciły z miłości

Początek astronomicznego lata i Noc Świętojańska to czas zalotów świetlikowatych (Lampyridae), czyli robaczków świętojańskich. To właśnie teraz przywołują ukochanego własnym światłem.
28.06.2016 | Ewa Majewska, RDLP w Białymstoku

Początek astronomicznego lata i Noc Świętojańska to czas zalotów świetlikowatych (Lampyridae), czyli robaczków świętojańskich. To właśnie teraz przywołują ukochanego własnym światłem.

W lipcowe noce na obrzeżach wilgotnych lasów mieszanych, śródleśnych polanach, w zaroślach parków i zaniedbanych ogrodach możemy podziwiać „świecących zalotników".
W Polsce pospolicie występują trzy gatunki świetlikowatych: iskrzyk ( Lamprohiza splendidula), świeciuch (Phosphaenus hemipterus) i nasz bohater świetlik świętojański (Lampyris noctiluca).

Świetliki to niewielkie robaczki (od 0,5 – 3 cm), wśród których zdarzają się zarówno osobniki uskrzydlone, jak i bezskrzydłe. Bez zdolności do lotu, pokryte miękkim pancerzykiem, przypominają wyglądem robaki, stąd zapewne ich nazwie pojawiło się słowo „robak”. Co ciekawe, mogą żywić się nektarem lub być drapieżnikami.

Wszystkie świetliki potencjalnych partnerów przywabiają świeceniem. W zależności od gatunku, świecą samce lub samice lub jedne i drugie, a u niektórych nawet larwy. Błyski, zimnozielonej barwy są wytwarzane w wyniku tzw. bioluminescencji. Zjawisko to jest efektem enzymatycznej reakcji chemicznej, polegającej na utlenianiu związku zwanego lucyferyną z tlenem atmosferycznym. Tak wytwarzanemu światłu nie towarzyszy ciepło, a więc świetlikom nie grozi „spalenie się z miłości".

Nazwę robaczków świętojańskich zawdzięczamy ks. J. K. Klukowi, który to jednemu z przedstawicieli - świetlikowi świętojańskiemu (Lampyris noctiluca) nadał nazwę świętojański robak. Wśród innych gatunków świetlików, które wymienia ks. Kluk w „Zwierzętach Domowych i dzikich … T.4. O owadach i robakach, 1779", znalazły się m.in. Lśniczek (L. corusca), Ogniczek ( L.pyralis), Nocna świeca ( L.hespera), Skra (L.minuta) i Żar (L. lucida).

W polskiej tradycji, świetliki nie tylko symbolizują magię nocy świętojańskiej i czas zalotów. Dawniej były uważane za symbol dusz błądzących po świecie, a nawet stały się atrybutem biednych studentów, ich blask służył za jedyne źródło światła do nauki.